بی خوابی و درمان ان.خواب الودگی.اختلالات خواب.خمیازه.پرخوابی.کابوس شبانه .مراحل خواب.سحر خیزی.بختک.خرو پف .

 
 
نویسنده : فرزانه (ربابه)دریاباری - ساعت ۱:٠۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۸/٢۳
 

دستگاهی به نام تست خواب (Polysonograph) استفاده می شود که در یک خواب شبانه حدود هزار صفحه اطلاعات راجع به وضعیت خواب شخص مراجعه کننده ارائه می دهد. این دستگاه، از چند دستگاه با ارتباط نرم افزاری تشکیل شده که فعالیت مغز، قلب، عضلات، نحوه حرکت سینه و شکم، تنفس بینی و دهان، وضعیت عضلات، میزان اکسیژن خون و بسیاری نکات دیگر را ثبت کرده تا متخصصین با در دست داشتن اطلاعات پزشکی فرد و مشاهده ویدئویی وضعیت خواب وی، اختلالات احتمالی را تشخیص دهند.
قبل از این که سراغ اختلالات خواب برویم، لازم است تصور معمول راجع به مفهوم خواب و خصوصیات آن را بررسی کنیم.
برخلاف تصور عام که فکر می کنند خواب فرآیندی غیرفعال است، باید این نکته را بدانیم که بدن هنگام خواب، همچنان در حال کار است و مغز نیز فعالیت خاصی دارد. یک خواب هفت- هشت ساعته شبانه تشکیل شده از چند سیکل ۱‎/۵ تا دو ساعته که هر یک از ابتدا شامل خواب سبک، خواب سنگین (عمیق) و رؤیا هستند.
● اختلال خواب چیست؟
▪ اگر هر یک از سیکل های خواب کامل طی نشود و به دلایل مختلف شخص از خواب بیدار شده و سیکل را دوباره آغاز کند، در خواب اختلال پدید می آید.
● چند نوع اختلال خواب وجود دارد؟
▪ تا به حال ۸۰ نوع اختلال خواب تشخیص داده شده است.
● شایع ترین آنها کدام است؟
▪ هرچند شایع ترین اختلال خواب، بی خوابی است لیکن یکی از شایع ترین و البته مهم ترین و پرعارضه ترین اختلال خواب، وقفه تنفسی (Apnea) است. این پدیده زمانی رخ می دهد که راه های تنفسی در قسمت حلق هنگام خواب در وضعیت مناسبی قرار نگیرند در نتیجه تنفس قطع می شود. در این حالت سیستم دفاعی قوی بدن موجب می شود شخص از خواب بیدار شود و سیکل خواب از مرحله خواب سبک دوباره آغاز شود. از آنجایی که انسان بیداری های زیر یک دقیقه در طول خواب را به یاد نمی آورد، حتی افرادی که صدهابار به علت وقفه تنفسی از خواب بیدار می شوند، چیزی به یاد نمی آورند. اما همین وقفه های مکرر عوارض جدی به دنبال دارند که البته باید یادآور شد این اختلال از درمان پذیرترین اختلالات خواب است.
● وقفه تنفسی چه نشانه ها و عوارضی دارد؟
▪ یکی از بارزترین نشانه های این عارضه، خرخر کردن با صدای بلند است که باید جدی گرفته شود و علامت شروع انسداد مجرای تنفسی است. افرادی که دچار وقفه تنفسی هستند بطور طبیعی خواب مناسبی ندارند و در طول روز نیز احساس خستگی و خواب آلودگی می کنند. اگر از همسر بیمار سؤال شود، اظهار می دارد که شبها مکرراً نفس وی قطع می شود. تحریک پذیری این افراد نسبت به دیگران بیشتر است و حتماً باید تحت تشخیص و درمان صحیح قرار گیرند و علت را در جای دیگری جست وجو نکنند. فشار خون، سکته قلبی و مغزی، ناتوانی جنسی و افزایش احتمال خطا و تصادف از مهمترین عوارض این اختلال است.
● اختلالات خواب علت بیماری های دیگر است یا خود از سایر ناهنجاری ها ناشی می شود؟
▪ هر دو صورت امکان پذیر است. ریشه بسیاری از مشکلات در خواب است. بیماریهای قلبی و عروقی، بیماری های مغز و اعصاب مثل سکته های مغزی، بیماریهای غدد درون ریز مثل دیابت، بیماریهای اعصاب و روان مانند افسردگی، بیماریها و مشکلات شغلی مثل کاهش عملکرد و افزایش بروز خطا و سوانح همگانی می تواند ناشی از اختلالات خواب بوده یا توسط این اختلالات تشدید شود. در مقابل، بسیاری ازبیماری ها نیز بر نحوه و میزان خواب تأثیر می گذارند؛ آسیب های مغزی، بیماری های قلبی و اختلالات هورمونی و چاقی، مشکلات خواب را تشدید می کنند. برخی بیماری های عفونی نیز نیاز به خواب را افزایش می دهند.
● از لحاظ روانی چه تأثیرات متقابلی وجود دارد؟
▪ اگر کسی که در سن رشد و آموزش است، نتواند به درستی بخوابد، قدرت تمرکز و یادگیری او کاهش می یابد. فرد خواب آلوده نمی تواند به درستی کار، تحصیل و حتی زندگی کند زیرا آن طور که باید از زمانش بهره نمی برد. افرادی که تحت فشار روانی هستند و اضطراب و استرس زیادی را تحمل می کنند نیز دچار بی خوابی یا خواب نامناسب می شوند.
این افراد معمولاً مدت زمان زیادی طول می کشد تا به خواب بروند و دائماً در رختخواب غلت می زنند.
● آیا افرادی که به سرعت و در هر شرایطی به خواب می روند، وضعیت مساعدی دارند؟
▪ نمی توان به قطعیت نظر داد زیرا در مورد هر شخصی متفاوت است با این حال شاید شما هم افرادی را دیده باشید که پشت چراغ قرمز، در تاکسی، وقتی با آنها حرف می زنید، یا حتی در یک مهمانی در یک گوشه خلوت و یا روی مبل به سرعت خوابشان می برد و می گویند تا سرشان را روی بالششان می گذارند، به خواب می روند و به همین دلیل خیلی خوشخواب هستند اما این می تواند نشانه خواب آلودگی شدید باشد و تنها پس از درمان و رفع اختلالات است که این اشخاص درمی یابند بیداری کامل و خواب خوش چیست.
● بی خوابی چه صورت هایی دارد؟
▪ بی خوابی به چند صورت بروز می کند. یکی همان دیر به خواب رفتن و بی خوابی در ابتدای رفتن به بستر است. نوع دیگر که بیشتر در افراد افسرده دیده می شود، بیدار شدن زودهنگام است که در نتیجه آن نیاز خواب فرد، تأمین نشده باقی می ماند. بعضی دیگر هم از بیدار شدن های مکرر رنج می برند و عده دیگری هم پس از خواب شبانه با زمان کافی، باز هم کسل هستند.
● چه عواملی بی خوابی ایجاد می کند؟
▪ عمده ترین عامل بی خوابی را می توان عدم رعایت بهداشت خواب دانست که ۶۰تا ۷۰ درصد موارد را شامل می شود. اصول و نکاتی وجود دارند که تنها با توجه به آنها می توان خواب صحیح و راحتی داشت. مهم ترین آنها را می توان نظم زمان خواب و بیداری دانست، که این روزها با رواج استفاده از کامپیوتر و اینترنت و تماشای تلویزیون در ساعات پایانی و نیمه های شب توجه کمی به آن می شود و در نوجوانان و جوانان هم شیوع بیشتری دارد.
محیط خواب نیز باید از لحاظ نور و تهویه هوا و دما، مساعد باشد تا بدن در آرامش و ثبات قرار گیرد. تا حد امکان مکان خواب افراد باید در اتاقی در نظر گرفته شود که مختص خوابیدن باشد و در آن اتاق به تماشای تلویزیون نپردازند. اتاق خواب و اتاق کارشان یکسان نباشد. گذشته از این سعی کنند نیاز خواب بدنشان را بشناسند و به آن نیاز احترام بگذارند؛ کسی که بدنش به طور معمول به ۸‎/۵ تا ۹ ساعت خواب نیاز داشته و عادت کرده است نباید تلاش کند تا این زمان را مثلاً به ۶ ساعت کاهش دهد، زیرا نیاز به خواب در بسیاری موارد سرشتی و ذاتی است و با تمرین تغییر نمی کند. هنگامی که به رختخواب می روند باید از انجام کار یا مطالعه یا هر فعالیت خاص دیگری پرهیز کنند، زیرا اگرچه مطالعه و گوش دادن به موسیقی، مفید هستند اما حتی در اتاق خواب نباید به آنها پرداخت، چه برسد در رختخواب.
این نکته را نیز در نظر داشته باشید که برای خواب راحت، بدن باید نسبت به شرایط خواب شرطی باشد تا با موقعیت خواب سریع تر سازگار شود و همچنین بهتر است زمانی به رختخواب بروید که خوابتان بیاید. بی خوابی با افزایش سن نیز رابطه مستقیم دارد.
● نقش تغذیه در بروز اختلالات خواب چگونه است؟
▪ دو تا سه ساعت قبل از خواب نباید قهوه، نوشابه یا چای نوشید و پرهیز از فعالیت سنگین ورزشی نیز ضروری است زیرا ریتم بدن برای آمادگی خواب به هم می ریزد.
● اختلال خواب در کودکان به چه صورت است؟
▪ خواب کودکان عمیق تر است و ارتباط مستقیمی با رشد روحی و جسمی آنها دارد. صحبت کردن و راه رفتن در خواب در کودکان شایع تر است و به همین جهت توجه به کنترل و درمان اختلالات خواب در کودکان ضروری تر است تا رشد آنها تحت تأثیر منفی قرار نگیرد. اختلالات خواب در کودکان با استانداردهای دقیق تری سنجیده می شود به عنوان مثال اگر برای افراد بالغ، بروز یک وقفه تنفسی در هر ده دقیقه، قابل توجه است در کودکان یک وقفه تنفسی در یک ساعت، چشمگیر و بررسی عوامل آن با اهمیت است.
● امروز افراد بسیاری در مشاغل مختلف مجبورند شب ها را بیدار بمانند و خواب و استراحت را به ساعات روز موکول کنند. شرایط رفتاری و جسمی این افراد چطور است؟
▪ جامعه باید مشکلات این افراد را بشناسد و تا جایی که ممکن است هم شرایط محیط و هم شرایط استراحت آنها سازگار شود. باید به پرستاران و پزشکان، نیروهای انتظامی و بسیاری افراد دیگر که در مشاغل خدماتی شبانه روزی، فعالیت دارند توجه ویژه داشت. به کمک متخصصین طب کار شرایط روحی و جسمی و توان فکری و بدنی این افراد که در طول شب بیدار می مانند، بررسی می شود تا محیط کار و خانواده به گونه ای با آنها وفق پیدا کند که بیشترین ایمنی و پائین ترین میزان خطا را داشته باشند و در عین حال سرعت کارشان کم نشود. استراحت این افراد باید طبق برنامه و فاصله محل کار تا محل زندگی شان کم باشد تا در طول مسیر بازگشت به خانه، با وجود نیاز به خواب، به خاطر عدم موقعیت خواب مناسب، دچار بی خوابی نشوند.
استفاده از کلاه و عینک آفتابی هم توصیه می شود تا بدن مجبور نشود در معرض نور آفتاب با محیط روز هماهنگ شود.
● افراد بالغ برای خواب راحت چه نکاتی را باید رعایت کنند؟
▪ خواب بعدازظهر را نباید یک ضرورت و عادت قرار داد زیرا موجب بی خوابی های ابتدای خواب می شود، البته برای بچه ها لازم است.
● اگر فردی دچار کم خوابی شد و نتوانست خواب کافی داشته باشد، آیا جایگزینی برای خواب وجود دارد؟
▪ خواب جایگزینی ندارد و نیاز خواب باید در هر صورت تأمین شود. اگر بعضی شب ها کمتر بخوابیم باید به هر حال این کمبود را جبران کنیم. بدن ما حسابگر است؛ کم خوابی را تحمل می کند اما فراموش نمی کند. مصرف چای و قهوه و مواد کافئین دار به بیدار ماندن کمک می کنند اما جای خواب را نمی گیرند. در ضمن کیفیت خواب شب را نمی توان با خواب روز مقایسه کرد.
● آیا باید به خواب افراد خاصی توجه داشت؟
▪ بانوان در دوران بارداری، دوره ماهیانه و پس از زایمان و هنگام شیردهی دچار اختلالات جدی خواب می شوند و خصوصاً در ماه های آخر بارداری کیفیت و کمیت خوابشان افت پیدا می کند. در خانواده ها، بانوان نقش خاصی در بهداشت و سلامت خواب اعضا دارند و می توانند محیط خانه را به نحوی فراهم کنند که بهداشت خواب همه افراد مهیا شود. از سن ۴۰ سال به بالا بروز اختلال خواب در آقایان بیشتر از بانوان است، بنابراین باید به علائم آن مانند خرخر و دندان قروچه و حرکات غیرطبیعی توجه داشت.